Av. Sahra Düzgün Tucel yazdı, “Koruyucu Ailelik”

Koruyucu aile hizmeti, herhangi bir sebepten ötürü biyolojik ailesinin yanında kalması mümkün olmayan çocukların, uzun veya kısa süreli olarak, ücretli veya gönüllü statüde, devlet denetiminde, aileler tarafından kendi aile ortamlarında bakılması ve yetiştirilmesidir. Bazı çocuklar, bir aile ortamı içinde büyüme hakkını çeşitli nedenlerden dolayı kullanamayabilirler. Bu durumda devlet koruması altına alınan bu çocukların eğitim, bakım ve yetiştirilme sorumluluğunu devlet denetiminde paylaşan, uygun aile ya da kişilere koruyucu aile denir.Her çocuk için en sağlıklı ortam kendi biyolojik ailesinin yanıdır. Ancak çeşitli sosyal ve ekonomik zorluklarla zayıflayan ve dağılan aileler, ya da zihinsel, bedensel, psikolojik sorunları nedeniyle aile bütünlüğünü sağlayamayan aileler çocuklarının ihtiyaçlarını karşılayamaz, onlara bakamaz hale gelebilmektedirler. Bazı çocuklar ise biyolojik aileleri tarafından ihmal ve istismara uğramakta olup, sağlıklı gelişimi acısından biyolojik aileden uzaklaştırılması acil önem teşkil etmektedir. Hangi gerekçe ile olursa olsun ailesinden ayrılarak bakım altına alınmış olan çocuklara verilebilecek en iyi hizmet, onun kendi ailesinin yanında bakımının sağlanabilmesi için gerekli koşullar sağlanana kadar başka bir aile yanında bakımlarının sağlanmasıdır. Çocuklar ancak düzenli olarak ihtiyaçlarının karşılandığı, korunup sevildikleri ve bağlanabildikleri yetişkinler aracılığı ile aile ortamı içerisinde yaşadıkları travmaları atlatabilmekte ve sağlıklı olarak gelişebilmektedir. Koruyucu aile hizmetinde amaç; korunma ve bakım altında bulunan çocuğun, karmaşık ve sorunlu olan dönemini örselenmeden geçirmesini ve normal hayatını devam ettirmesini sağlamaktır. Koruyucu aile, kurumla işbirliği içinde; çocuğa, öz ailesi, okulu ve çevresiyle ilişkilerini devam ettirmelerini sağlayarak yardımcı olur.

Öz ailesi bulunan, öz ailesince bir süre için bakılamayan, çeşitli nedenlerle evlat edindirilme şansını tümüyle yitirmiş olan, kız ya da erkek, sağlıklı ya da engel durumu olan, tek ya da kardeş olup, koruyucu aile yanına yerleştirilmeye uygun olduğu meslek elemanları tarafından belirlenen çocuklar uyruğunun ne olduğuna bakılmadan koruyucu aile yanına yerleştirilebilmektedir.

Kişilerin, koruyucu aile olabilmeleri için bakanlık tarafından aranan bazı şartları sağlamaları gereklidir. Bunlar, evli veya bekar olmasına bakılmaksızın Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup sürekli olarak Türkiye’de ikamet etmek, 25-65 Yaşları arasında olmak,en az ilkokul mezunu olmak, düzenli bir gelire sahip olmak ve çocuğun biyolojik anne-babası ya da vasisi olmamaktır. Bunun yanında koruyucu ailelerin çocuğun bakımını engelleyecek bir sağlık probleminin olmaması ve belirli suçlar ile ilgili adli sicil kayıtlarının olmaması gerekmektedir. Bu şartları sağlayan kişiler koruyucu aile olabilmek için başvuru yapabilmektedir. Bütün bunların yanında koruyucu aile olmak isteyen kişilerin biyolojik çocuklarının bulunması da herhangi bir engel teşkil etmemektedir.

Çocuğun, koruyucu aile yanında kalma süresi ,çocuğun korunma altına alınma nedenine bağlı olarak öngörülen hizmet uygulama planı kapsamında değişkenlik gösterir. Koruma altına alınan çocuk uzun yıllar aile ile kalabileceği gibi belirli bir süreden sonra biyolojik ailesine döndürülme ihtimali de bulunmaktadır. Biyolojik ailesine döndürülme sürecinde  çocuğun yüksek yararı göz önünde bulundurulur.Fakat uygulamada genellikle çocukların koruyucu ailelerin yanında reşit oldukları reşit olduktan sonra da koruyucu aileleriyle birlikte yaşamaya devam ettikleri yaygın olarak görülmektedir

Bakanlık koruyucu ailelere en iyi uyum sağlayabilecek çocuğun özellikleri hakkında yönlendirmeler yapmaktadır. Bununla birlikte de koruyucu aileler koruma altına almak istedikleri çocuklar hakkında çocuğun yaşı ve cinsiyeti gibi  seçimlerde bulunabilirler.Çocuklar ve koruyucu aile arasında birebir ilişki kurulması ve çocukların sağlıklı bireysel gelişimlerinin sağlanması amacıyla kardeş çocukların bir arada aynı aileye yerleştirilmesi tercih edilmektedir. Bu kapsamda tek bir koruyucu aileye en fazla üç çocuğa kadar korunmaya muhtaç çocuk yerleştirilebilmektedir.Kardeşlerin üçten fazla olması durumunda  bakanlıkça yapılacak özel değerlendirmeye göre karar verilir

Çocuğun yüksek yararı göz önüne alınarak birden fazla koruyucu aile modeli oluşturulmuştur. Bu koruyucu aile modelleri şunlardır;

a)Akraba veya Yakın Çevre Koruyucu Aile Modeli

Veli ya da vasi dışında kalan kan bağı bulunan akrabalar (teyze, hala, amca, dayı, büyükanne, büyükbaba gibi) ya da çocuğun iletişim içinde olduğu veya tanıdığı bakıcı, komşu gibi yakın çevresinde olan kişi ve ailelerin sağladığı bakımdır.

b)Geçici Koruyucu Aile Modeli

Acil koruma gereken ya da hakkında hizmet planı oluşturulmamış ve kuruluş bakımına yerleştirilmemiş ya da kendisi için planlanan hizmet modelinden çeşitli nedenlerle henüz yararlandırılamamış çocuklar için, aldıkları eğitimler fazla bir ay arasında değişen bakımdır.

c) Süreli Koruyucu Aile Modeli

Öz ailesi yanına kısa sürede döndürülme imkanı bulunmayan ya da kalıcı olarak aile yanına yerleştirilemeyen çocuklara, kişi ve ailelerin sağladığı bakımdır. Uygulamada yaygın olan Koruyucu Aile Modelidir.

d) Uzmanlaşmış Koruyucu Aile Modeli

Özel zorlukları ve ihtiyaçları olan çocuklara yardımcı olabilecek lisans eğitimine sahip olan veya aldıkları eğitimler ile profesyonel düzeye gelmiş kişi ve ailelerin sağladığı bakımdır.

Akraba veya Yakın Çevre Koruyucu Aile Modelinde, tercih edilmesi halinde genel ebeveynlik becerilerinin kazanıldığı en az temel ana-baba eğitimleri kapsamında eğitim alınması çocukla iletişim açısından yararlı görülmektedir.

Süreli Koruyucu Aile Modelinde de tercih edilmesi halinde genel ebeveynlik becerilerinin kazanıldığı en az temel ana-baba eğitimleri kapsamındaki eğitim ile çocuğun öz ailesi dışında bir başka aile yanında yetiştirilmesine ilişkin olarak verilen Koruyucu Aile Birinci Kademe Eğitiminin alınması çocukla iletişim açısından yararlı görülmektedir.

Geçici ve Uzmanlaşmış Koruyucu Aile Modellerinde ise daha özel ilgi, destek ve bakım gerektiren çocuklara hizmet verildiğinden, temel ana-baba eğitimleri ile Koruyucu Aile Birinci ve İkinci Kademe Eğitimlerinin alınması zorunludur.

Koruyucu aileye ve yerleştirilen çocuğa birtakım olanaklar sağlanmaktadır. Bu olanaklar, koruyucu ailelere baktıkları her çocuk için çocukların bakım, eğitim ve yetiştirilme harcamaları için aylık ücret ödemesi, yaş ve eğitim durumlarına göre çocuklara aylık olarak harçlık ödemesi gibi olanaklar örnek gösterilebilmektedir. Bunun yanında reşit olup eğitimlerine devam eden çocukların korunma kararı uzatılarak ihtiyaçları karşılanmaya devam edilebilmektedir.